Mjesečne arhive: April 2020.

23.IV 2020. Dan knjige, “Što na podu spavaš”, Darko Cvijetić, roman, Buybook, Sarajevo/Zagreb

sto na podu spavas evo

”Ako si odlučio biti pisac, onda si odlučio o sebi govoriti ono što se među pristojnim svijetom ne govori, odlučio si pisati ono što se ne može i ne smije napisati, odlučio si liječiti svijet tako što ćeš ubijati sebe. Zatajiš li, nećeš više biti pisac.

Književnost Darka Cvijetića hrabar je i uzaludan trud da se razumije drugog i da se ima srca za njegovu patnju. A ljudi vole kada su žrtve, u tome uživaju više nego u ičemu drugom u životu, ali ih tuđa patnja ugrožava i ponižava. Ako i taj drugi pati, tada je i on žrtva. A ako je već žrtva, onda mora da negdje postoji i onaj koji ga je učinio žrtvom. Ljude vrijeđa i sama pomisao da su odgovorni za patnju drugih. Nakon što je vrlo pomno opisao svijet crvenog nebodera, Cvijetić se odvažio baviti načinom na koji se odlazilo iz kasarni opkoljenog grada. Priča koju je pritom ispričao neočekivana je i strašna. I u njoj opet ništa nije prešućeno. I opet je, kao i prvi put, morala biti ispričana. Ovaj je put čovjek čovjeku brat. Ali više ne u metafori.”

Miljenko Jergović

”Kada utihnu topovi, himne, sprovodi i dženaze, nastane tišina koju smrt najviše voli, jer nakon nje dolazi zaborav, konačno ništa, njen puni trijumf. Cvijetić govori u toj tišini, mrtvima daje glas koji se nije čuo dok su bili živi. Dozvoljava im da svjedoče, upozoravaju, savjetuju. Vraća im oduzetu ljudskost. Pred vama je novi roman, novi vrtlog tragedije koji opisuje Cvijetić. Ni iz ove knjige nećete saznati istorijsku istinu. Dobićete mnogo dragocjenije saznanje – kako se osjećaju žrtve. Dok piše o smrti, Darko Cvijetić bori se za svaki život.”

Selvedin Avdić

http://www.buybook.ba/shop/tag/cvijetic-darko

23. IV; Dan knjige, Novi Sad, Srđan Sekulić, pjesnik

mlada bosna srđan

/Na Svetski dan knjige počastio sam sebe jednim raritetom, a pronašao sam ga u knjižari “Most” među antikvarnim knjigama. Ova knjiga kratkih priča štampana je 1999. godine u novosadskom “Prometeju”, a treća je knjiga po redu Darka Cvijetića… Pre toga Darko je objavio dve knjige pesama “Noćni Gorbačov”(1990.) i “Himenica” (1996.) obe u izdanju beogradskog “KOS-a” (Književne Omladine Srbije, Pegaz)/

Darko Cvijetić e l'ascensore di Schindler

Sono dei veri e propri “paesini verticali”. Con matrimoni, litigi, amicizie e funerali. Nel nuovo romanzo di Darko Cvijetić la pulizia etnica a Prijedor vista dall'interno di un condominio

Autor – Edvard Cucek

Darko Cvijetić è uno scrittore di prosa e poesia. Drammaturgo, attore e regista è nato nel 1968 a Rudnik – Ljubija nei pressi della città di Prijedor, in Bosnia Erzegovina. Anche se la sua carriera effettivamente ha avuto inizio ancora prima degli eventi che segneranno la città di Prijedor in modo tragico e indelebile, nel mondo della letteratura sarà “scoperto” soltanto nei primi anni Duemila con la raccolta di racconti brevi “Manifest Mlade Bosne  ” (Manifesto della giovane Bosnia), edito da Prometej nel 1999.

Purtroppo scrivere di qualsiasi tema riguardante quanto accaduto nei primi anni novanta sul territorio di Prijedor è un lavoro non appagante, spesso anche pericoloso. Darko Cvijetić tra l'altro risiede ancora nella sua città natale e non appartiene alla comunità lì maggioritaria, quella serbo-bosniaca. La situazione è peggiorata con il suo ultimo romanzo di prosa, intitolato “Schindlerov lift” (L’ascensore di Schindler) divenuto oggetto quotidiano di scontro tra i vari nazionalismi locali sempre impegnati nell'identificare – nelle proprie fila – esclusivamente le vittime, dimenticando i carnefici.

Se non bastasse, secondo quanto riportato recentemente in un articolo pubblicato da Miljenko Jergović  , con il titolo significativo “Lift koji optužuje pisca” (L’ascensore che denuncia lo scrittore), risulta che il titolo scelto da Cvijetić per il suo ultimo libro potrebbe portarlo addirittura in tribunale.

Alla ricerca della catarsi

Ma prima di capire il perché del possibile caso giudiziario vorrei dedicare qualche riga in più a Darko Cvijetić, un uomo che così tanto si spende per le vittime innocenti di Prijedor, non stancandosi di invitare la popolazione locale a parlare ed elaborare quanto accaduto durante il conflitto in modo onesto e umano. Non accusa Cvijetić, ma chiede catarsi: per poter tornare a vivere e togliere il peso del negazionismo dalle spalle delle future generazioni.

È vero. Vi sono anche altri scrittori e intellettuali che a questo si stanno dedicando. Ma Darko Cvijetić vive ancora a Prijedor, nello stesso edifico, nello stesso appartamento dove viveva prima del conflitto ed è così audace dal continuare a scrivere poesie, romanzi e sceneggiature per spettacoli teatrali, tradotti spesso nelle lingue più parlate al mondo, e dedicati alle vittime delle minoranze di Prijedor.

Oggi il suo pubblico lo conosce soprattutto come autore di poesia. La sua poesia del dopoguerra è caratterizzata da alcuni argomenti di cui scrive, a volte sembra quasi ossessivamente. Lascia volutamente che tutte le vergogne umane che hanno avuto luogo nella sua città natale diventino testimonianza artistica e umana. Anche se non perde occasione per affermare di non credere che la poesia abbia alcun potere di fronte agli orrori degli stermini di massa, non smette di scrivere di temi in cui il lettore senza dubbio riconosce la recente tragedia dei campi di concentramento di Prijedor, dell'uccisione dei civili, delle fosse comuni che custodiscono i segreti dei crimini di cui non si vuole parlare. Insomma, Cvijetić non smette di toccare i punti dolenti, evitando di nominare le persone e i luoghi, lasciandoci però disarmati di fronte ad evidenze difficili da non vedere e da non sentire.

Schindlerov Lift

Il romanzo “Schindlerov Lift” pubblicato da Buybook nel 2018, non ha tradito la scelta di raccontarsi come essere umano e come artista. Nel libro Cvijetić ha raccolto le storie di un grattacielo di Prijedor dove si è trasferito nel 1974 e dove ancora vive. Lì ha assistito a matrimoni, battesimi, feste religiose e laiche. Amori, litigi e, alla fine, brutali uccisioni. Come una volta ha dichiarato ad una presentazione del libro: “Le storie che ho scritto in 23 giorni le ho da 23 anni in gola”.

Ora infine la vicenda giudiziaria, legata al titolo del libro, che sfrutta evidentemente il potenziale simbolico dello straordinario capolavoro cinematografico di Steven Spielberg “Schindlers List”: se qualcuno pensa che nel grattacielo di Cvijetić l’ascensore fosse stato realmente prodotto da una azienda denominata “Schindler” si sbaglia. Quell’ascensore, ormai incriminato, è stato prodotto da un’azienda belgradase, la David Pajić–DAKA. Ma una ditta Schindler che produce ascensori esiste, ed ha sede in Svizzera. E proprio gli avvocati di quest'ultima hanno inviato – a seguito di un'intervista a Cvijetić pubblicata dallo Spiegel – una lettera all'editore tedesco dello scrittore bosniaco e all'indirizzo di casa dell'autore dove con toni minacciosi si precisa che i loro prodotti, di nicchia nel settore, non sono delle ghigliottine e che non hanno niente a che fare con l’Olocausto o la guerra in Bosnia Erzegovina. Per il momento i rappresentanti legali della rinomata azienda svizzera dall’autore e dall’editore chiedono “spiegazioni valide” sul fatto di aver scelto il nome del loro prodotto come titolo del romanzo, prima di scegliere se procedere o meno in sede giudiziaria. “Speriamo abbiano letto il romanzo prima di avviare questo intervento macchinoso”, concordano Cvijetić e Jergović nei loro commenti.

Ma perché quest'importanza dell'ascensore? Tutta la tragedia raccontata nel libro gira intorno a quest'ultimo e ad un episodio in cui perse la vita una bambina. La bambina con la sua famiglia si era appena trasferita in uno degli appartamenti dell’edificio. La corrente elettrica in quel periodo mancava anche per diversi giorni e poi ritornava improvvisamente e per poco. La bambina si era abituata a giocare nell’ascensore di cui la porta spesso rimaneva aperta. Quel giorno la corrente tornò all'improvviso. Qualcuno chiamò l’ascensore. Mentre la bambina, sportasi fuori attraverso l'apertura della porta, chiamava le amiche l'ascensore si avviò. Era la primavera del 1992. Pochi giorni prima che a Prijedor si scatenasse la pulizia etnica e la tragica fine di una vita di soli sei anni restò dimenticata. Già il giorno dopo cancellata da altri eventi più grandi e più gravi.

Cvijetić attraverso questo edifico, scherzosamente chiamato da uno dei personaggi dei racconti, molto prima della guerra, “villaggio verticale”, racconta prima di tutto la Jugoslavia e tutti i suoi paesini e borghi verticali (e non ve ne erano di ‘etnicamente’ puliti) che da luoghi di convivenza e tolleranza sono diventati scene di crimini inspiegabili.

https://www.balcanicaucaso.org/aree/Bosnia-Erzegovina/Darko-Cvijetic-e-l-ascensore-di-Schindler-201035

 

THE CASE OF THE “SCHINDLER ELEVATOR” BY DARKO CVIJETIĆ

koverta

By Đorđe Krajišnik

OR A STORY ABOUT A CORPORATION, ART AND THE REALITY OF CAPITALISM.

It used to happen in the past and it’s still happening even now: Literature’s role is being blown out of proportion. It has been ascribed the things it definitely doesn’t strive to reach within different levels of ideology and culture. Or, at least, it shouldn’t strive to reach them, from the standpoint of poetical, ethical hygiene above all else.

I think about literature primarily as art, not as pamphlet writing and forms of articulation such as mottos and political woops.

One of the unwritten rules, with regard to literature and society, is that at least every decade or so we face a new literary confusion in the Balkans; this stems from a deep misunderstanding and the absence of desire to comprehend the essence of literature as a complex system of spiritual human actions. This confusion, above all, originates from the impossibility of ideologized thinking to look outside its given frames, the ones that are prescribed by some norm or pattern of understanding and behavior.

Ascent into fiction

As an art that should continually question and suspect all permanence and rigidity, literature therefore needs to clash and come into conflict with every firmly entrenched worldview. It’s in her nature to use her own means, metaphors, allegories, plus numerous other figures of speech, to decompose, question and reshape worlds and opinions.
Certainly, in the modern era, it often happens that a book gets a “bad reputation” with help from some good marketing maneuvers; it’s announced as a book covering something unprecedented and unknown, therefore it’s controversial and disturbing to some.

Still, the source of conflict of literature against the social, political, and market environment lies mostly in the fact that literature, if successful, escapes the indulgence to enter a state of provincial comfort. It shatters illusions and myths, making us face reality through our visions and stylistic peculiarities, which seem to enter metaspaces and transcend reality but are fully determined by its earthquakes and fractures, thus testifying to it in a more truthful and far-reaching manner.

All this certainly contradicts directly all those deceptions about “orderly” civic life, whereas today we are its witnesses to a large extent. They serve to keep us in a benumbed state of thoughtlessness, or in other words, thinking in line with some predetermined order.

This is why it happens time after time, as soon as literature reaches those truths that seek different views and approaches to a topic, the authors who have reached them are labelled and persecuted as enemies.

Because societies based on deep grounding in their own historical reality, materialized in mythologized historiography or in contemporary economic upswings, aren’t able to understand this sort of ascent into fiction. It is unthinkable to them, unreachable, and thus dangerous and terrifying, since it undermines the comfort of residing in collective experience and myths.

The Schindler Brand

The recent decision of the elevator-manufacturer Schindler from Switzerland to threaten to sue writer Darko Cvijetić from Bosnia and Herzegovina doesn’t seem to fall into the basket of the abovementioned literary disputes with “the outside world.” We will explore why.
The Swiss company sent the author Darko Cvijetić a warning before filing the lawsuit because his novel “Schindler’s List” mentions “The Schindler Brand” as part of a metaphorical game or pun.

Bearing in mind that one of the key points of Cvijetić’s novel — which talks about the horrors of war and the suffering in Prijedor in Bosnia and Herzegovina (1992-95) — focuses on the real-life accidental death of a girl in an elevator.The company’s representatives felt that this constitutes an inappropriate use of their trademark. Because, they claim, this means that the elevator produced by them actually killed the girl.

“The elevator in this apartment building is most certainly not produced by Schindler and my metaphor is primarily focused on Oskar Schindler and Spielberg’s movie — “Schindler’s List,”” Cvijetić said in his first reaction when he found out about the warning.

Cvijetić added that the girl died in an elevator produced by the DAKA company. There was no electricity for days and the girl was playing in the elevator at the moment when the voltage returned.

“Having in mind that the apartment building — metaphorically — is a witness to the killing by the elevator, an Oskar Schindler was really necessary to save the neighbors who had the “wrong”    [ethnic] name.”

Oskar Schindler was a German industrialist and member of the Nazi party who saved 1,200 Jews during World War II. He employed them in his factories and put them on a list. Hence, being put on “Schindler’s List” meant you had a chance to live.

Cvijetić said that the company asked in it’s warning not to be mentioned in his novel at all.

This warning also said that he must remove everything from the novel “related to them,” including mentions in his interviews.

“They think their reputation is at stake and that they don’t have anything to do with the Holocaust and the Bosnian war. I was supposed to sign a paper to comply with their demands or else they would press the lawsuit,” Cvijetić said.

Cvijetić added that this company was bothered by the mention of the elevator produced by them in the context of a young girl’s death.

After receiving the warning, his German publisher employed lawyers who advised the Bosnian author not to sign anything. The lawyers provided a comprehensive 25-page response, accompanied by Cvijetić’s explanation on the use of the metaphor in his novel.

“After this, they agreed to make a sort of compromise that I had originally suggested. The title isn’t disputable because the title isn’t “The Schindler Brand Lift” but “Schindler’s Lift” meaning the elevator of some Schindler,” Cvijetić said.

In accordance with what was agreed upon, the book now includes a footnote clarification explaining that this is fictional.

“Additionally, wherever the novel mentions the syntagm of “Schindler Brand Lift” this will be changed into “Schindler’s Lift.” The lawyers are currently harmonizing the details and the novel (that has already been translated into German with the changes implemented) is set to be distributed. Also, this will be regulated by a signed agreement and will be obligatory for all future publications of the novel, anywhere in any language,” Cvijetić said.

The precise image of horror 

It is clear that the company was driven by impulses completely opposite to any consideration of the fact that this was a novel, meaning a literary work of fiction, not a news report. It is therefore only accountable to the laws of literature and to whether it has achieved its aesthetic goal of presenting original artistic thought.
The company’s representatives have only noticed the words “elevator” and “Schindler” as mentioned in a context that seemed undesirable to them. 

Without even thinking for a moment that literature isn’t obligated to talk about things the way they are, nor about the fact that the author didn’t allude to the elevator-producing company in creating a metaphoric weft in his novel.

Above all, Darko Cvijetić was primarily looking for a precise literary image of a horror story.

To the point of nausea, “Schindler’s Lift” is a witness to the deep abyss and general defeat caused by the war in Bosnia and Herzegovina, showing what happens when evil prevails over humanity. The city of Prijedor, with concentration camps and mass killings, is a tragic witness to that.

Cvijetić’s book is a sad anthem of the disappearance of one culture, of one way of life. Everything that can be taken as a paradigmatic example of what occurred on the ruins of Yugoslavia, has been assembled in the lives of the heroes from “Schindler’s Lift.”

A formerly successful industrial town has been converted into a slaughterhouse of other ethnicities, then covered in silence about the crimes as a permanent state. As such, it is a phantom city, a place of residence emptied of all human content. In many stories introduced by this book, this rift cannot be hidden. The Red and the Blue skyscrapers, two apartment buildings in Prijedor, around which the plot of Cvijetić’s novel is concentrated, stand as two old men staring into the sky.

This doesn’t mean that the city has stopped living, but it has lost its essence. All bonds with the future have been torn apart by this rejection to look back at what has stayed behind the nationalist rampage, to explain it to herself.

Certainly, one cannot expect that a bureaucratic consciousness inspired by a capitalist reality becomes sensitive to this kind of stimulus.

This tells us that the corporate neoliberal-market logic is equally ideologically blinded by every expression that departs from its mono-optic view. It is as exclusive as other forms of social and political pressure, and the miscomprehension of art.

In other words, neoliberal market optics see utilitarianism as its only defining space, thereby disabling it from stepping into any alternative reality other than the one driven by commodity and monetary gains. Although skilled in creating stock market fiction, it remains blind to all other forms of toying with the world and life.

ABOUT THE AUTHOR

Đorđe Krajišnik is a literary critic and a journalist at the Oslobođenje daily newspaper and the Dani magazine. In October 2017, he worked as a resident for the Berlin daily Der Tagesspiegel. His literary critiques and other texts have been published in magazines and on websites across the Yugosphere. His publications have been translated into English, German and Albanian. He reviewed and edited several books. Currently, he is working on his first fiction book that will be published soon, should the Muses be in his favor.

The Case of the “Schindler Elevator” by Darko Cvijetić

Darko Cvijetić za N1: “Dušnik, Dušek, Dušica”

AUTOR: Ranko Stojanac

Okrenuo sam broj dragog Darka Cvijetića, on nam je iz zbirke “Snijeg je dobro pazio da ne padne”, (VBZ Zagreb), pjesmom/pričom “Dušnik, Dušek, Dušica” uzeo – sav zrak…

Darka Cvijetića zatekli smo #doma, u Prijedoru. Nije nam bježao, a i kud će danas…U Crvenom je soliteru. Neboderu, je li. Ima lift, pravi, Šindlerov. E za „Šindlerov lift” (roman, ne željezo) Cvijetić je ove godine dobio i hrvatsku Književnu nagradu „Fric”. U stvari i jest željezo, taj roman. Crveno, krvavo…

Cvijetić je, rekli smo, iz Prijedora, jednog od ‘najuspješnijih izvoznika’ ratnih zločinaca u bivšoj Jugoslaviji, u bivšem ratu. No odavno je (Cvijetić, ne Prijedor) pobjegao iz Republike Srpske, ne pomaknuvši se ni pedlja. Piše priče, pjesme, eseje, kritike. Režiser, dramaturg i glumac u „Pozorištu Prijedor“.

Član je Hrvatskog društva pisaca, PEN Centra BiH, Društva pisaca BiH.

Preveden na desetke jezika, osim hrvatskog. Zamislite, nije bilo potrebe….

I tako sam okrenuo broj dragog Darka Cvijetića, on nam je iz zbirke “Snijeg je dobro pazio da ne padne” (VBZ Zagreb), pjesmom/pričom “Dušnik, Dušek, Dušica” uzeo – sav zrak…

http://hr.n1info.com/Vijesti/a502749/Darko-Cvijetic-za-N1-Dusnik-Dusek-Dusica.html?fbclid=IwAR2FStrzHJNS3k5s8v2sFZIigMzB9OfzBRX4Pzo9EiiHmFLH_nErcIDM6hY

 

Pusta Bosna IV

crveni s isusom

Potom, tolike maske? Sve napustile pozorište. Pozorište prazno. Nama nikog. Maske nestale.
Sad su maske na svima.
Preko usta, da se ne govori. A govori se. Bez zvuka.
Pravoslavan Vaskrs i policijski dan.
Grad prazan. Nema nikog.
Proljeće samo samcato. Mladi momci, klinci, opružili dvadesetpet metarsku zastavu, sa Crvenog soltera.
S terase, do skoro sedmog kata, odozgo, opružili. Zastavu. Na zastavi piše – HRISTOS VOSKRESE!
Stvarnost hoće nadmašiti roman „Schindlerov lift“.
Dakle, Hristos na Crvenom! Soliter vjestonoša. Sjenkokoša, vjestonoša.
Soliter, u kojem je lift. Glavonoša lift.
Nekada su klinci istih godina pisali „Živio“, sad pišu „Voskrsnuo“.
Uglavnom nema. Nikoga nema.
Uzalud tražimo ovdje. Nema nikoga. I soliter više nije u ulici „Save Kovačevića“, sada je u ulici „45. Prijedorske brigade“. Broj jest ostao isti. Ništa drugo nije.
Cijelu su zgradu zbog „virusa-corona“ dezinficirali, ali krv curice nisi oprali.
I deterdžent na svakom katu. Sve uzalud. Ne vide je.
Ali, jest broj ostao isti. Petnaest. Nema više – „Save Kovačevića 15“, to je izmišljeno.
Kakva krv, kakav Sava Kovačević? Nema nikoga. „Voskrnuo“ je. Uzalud tražiš.
Vjestonoša radosni.
Iako oko solitera nema nikoga. Policijski je dan. I dvije noći. Grob je prazan.
Danas, petak, još je tu sjedio angeo, klinac, što maše sjedeći nogama, onaj koji ima kazati – nema, nema nikoga. Nema od noći ni njega.
Ne govori se. Maske se nose.  Djeca napravila novog „Tita od kartona“, a grob Stojanke Kobas, kojeg ima,
i u kojem leži s malim bratom, bez imena.
Nema ni tu nikoga. Ne samo imena ili krsta. Nikoga.
U romanu piše da je Danko Džolić, bio čitav rat sakriven u stanu, u Crvenom.
Kad prolazi pored mene, okreće glavu, gadim mu se. On misli da to nije istina. A to je zato što je izašao..
I sad je prazan, u romanu je.
Danko iz solitera, nije onaj Danko iz romana. Ovaj me, naravno, ne prepoznaje. Onaj bi me poznao.
Ali, nema ga. Piše da je „voskrsnuo“ – na Crvenom! Prazan grob, samo uzmeš ime, nema više ništa.
Vjestonoša, Crveni. Sjenkokoša. Klikće. Nikog.
Policijski dan. I druga noć.

Pjesnik u književnosti i teatru

raskoljnikov
(Raskoljnikov, iz predstave ZLOČIN I KAZNA, Pozorište Prijedor, 2007. režija Gradimir Gojer)

Piše: Gradimir Gojer

Kada sam prvi put kročio u Pozorište Prijedor, najmlađe profesionalno kazalište u Bosni i Hercegovini,  nikoga nisam poznavao osim Darka Cvijetića. Znao sam da je odličan pjesnik, ništa manje dobar kazališni glumac i da je, ustvari
duša prijedorskog Talijinog hrama.

Režirao sam u Prijedoru tri predstave (Dostojevski – Savin Zločin i kazna, Kiš Grobnica za Borisa Davidoviča i vlastitu adaptaciju proza Milorada Pavića Petkutin i Kalina). Poslije svega što sam napravio u ovom kazalištu uvjeren sam da je za rad i boravak u Prijedoru bilo dostatno poznavati Darka Cvijetića!

Jer, ne teatar nego ukupni umjetnički život Prijedora vrti se i sažima u pojavi ovog stvaraoca multipotentne artističke dimenzioniranosti i sjajnog životopisa. Uspješan i kao redatelj, umjetnički vođa Cvijetić je u radu na pomenutim projektima ispoljavao, prije svega, nevjerojatno koncentriranu inteligenciju, za glumca, pa i za pojedine redatelje, kazališnu obavještenost i pismenost.

Cvijetić je glumac intelektualac, mislitelj na pozornici, a ne tek izvršitelj redateljskih naputaka. Radeći sa njim iznimno kompleksni lik Raskoljnikova uvidio sam da me je obogatio dvijema iznimno bitnim činjenicama, da je glumac ne samo proizvođač zvukova koje odabere i odsvira redatelj kao tvorac kazališne cjeline, već da je autonomni stvaratelj lika preobrazbom koja podrazumijeva psihološku, likovno-vizualnu i bitno intelektualnu metamorfozu.

Cvijetićev Raskoljnikov bio je sazdan na pretpostavkama duboko egzistencijalističkih shvatanja čovjekove sudbine, ali njegova scenski postvarena filozofska rezoniranja su bila ustvari cerebralna pokrića za svaku repliku izgovorenu na pozornici, ali i za svaki pokret ekstremiteta i tijela.

Raskoljnikova Darka Cvijetića smatram jednom od najtemeljnije prostudiranih glumačkih kreacija u mom cjelokupnom redateljskom opusu.

Uznička sudba u gulazima čudesnog revolucionara Novskog pokazala je posve novu tragalačku dimenziju Cvijetićeve glumačke poetike. I danas se jarko sjećam kako je Cvijetić, na probi, ali i u stankama, rukama opipavao rešetke kaveza-zatvora, gulaga, kako je vršio pripremu za scensko vrijeme u kojem će biti uznikom, za vrijeme u kojem iza tih istih rešetaka treba izvrnuti dušu revolucionara, ali poglavito čovjeka, ljudskost in extracto.

Izlučivši u autorsku verziju neku vrstu scenskog eseja o kompletnom djelu Milorada Pavića, pravio sam slobodnu interpretaciju njegove poetike, razumijevanja slojeva njegove pripovjednosti. Ne bih mogao redateljski oblikovati svijet od hazara do našeg doba da glumačka inteligencija Darka Cvijetića, u sjajnom  partnerizmu s Ljiljanom Čekić, nije iz trena u tren u tloris i okomice predstave Petkutin i Kalina ugrađivala dozu realnog, ali i Paviću toliko pristajuće irealnosti, nerijetko i zaumnosti.

Bez iskustva u radu s pjesnikom u teatru i teatarskim čovjekom u pjesništvu na način Darka Cvijetića moja imagincija i ukupno moje stvaralaštvo bilo bi daleko siromašnije i intelektualno oskudnije.

Hvala Darko!

Pjesnik u književnosti i teatru

Bestbook, Express, Zagreb, 17.4.2020.

tužba1

tužba 2

I cijeli dan me prate rupetine od odlazaka. Svuda na podu spavamo. Nema koraka dok spavaš. Bijela se boja na našoj ploči sve manje vidi. Crnoj kraljici veći prostor, manji mat. Svakoj riječi pojasniti pahuljice. Moram u korak zakasniti. Podojiti uzme tri četvrtine smrti a smežurava jagodice. Vidi Diane Arbus. Mršav, onaj koji je nekazan.

/Pusta Bosna I/

I pod je nečija zemlja

Mjesec dana od uvođenja “vanrednog stanja.” U sumrake čitam Agambena. I još ponešto o Auschwitzu. Borovskog? Sve o preživljavanju. Jedinoj igri, od raširenih materinih nogu do držala grobarove lopate. Video snimak Ljubije, iz jeseni 1988. godine, koju je netko skinuo s vhs-a i postavio na youtube; iznenada, pojavljuje se moj djed. Na šest minuta i sedamnaestoj sekundi youtube snimke, inače dugoj preko osam minuta, djed iskrsava – vitak, šestdesetoosmogodišnjak, s mantilom i kačketom, obrijan, ruku iza leđa, nesvjestan da ga itko snima. Sasvim sigurno, jedini video snimak mojega djeda. Možda pet ili šest sekundi. Učitelj bi točno izbrojao frejmove. Na snimci je jesen. I piše da je 1988. godina. Jesen je to ona, kada je umrla tetka Erna, njegova tridesettrogodišnja kćerka, moja mlada tetka. Ali, dan je sunčan. Kaputi jesu dugi, ali neki su ih prebacili preko ruke. Po tome bih da je rana jesen, I lišće još nije posve sivo, niti opada. Snimka je u boji. Na djedovu se licu ne vidi koliko je tetke već umrlo. No, kaputi su dugi, i ja na podu spavam. S bratom, jučer – viber kamerom. Puno se umire, kažem. Brat, već ne vidi bez naočala ništa pročitati. Tako, na podu spavam. Tako i čujem. Sve s poda. S poda sve čuje se drukčije. Onaj prostor koji zatrpa snijeg, pa svaki zvuk bude oguljen, uglavnom načete kože. Na podu spavam. Bilo je tako kako se stiglo zapisati. Puno toga uhvatiš tek za slovo, ili istruljelu krhotinu. Na podu spavam, na tlu. Pod je od nečega. I pod je nečija zemlja. Djed Franjo, ozbiljan, zauvijek u jednom sunčanom, jesenskome danu. Bilo je tako kako se stiglo zapisati. Puno se umire. Koliko je samo na snimci zemlje. Isto je ovo sunce, zato sam i morao zapisati. Mjesec dana “vanrednog”. Piši – kao u kruh unoćena vodenica. Pa to je iz prošle pjesme? Neka je – tko to sve nije pročitao, a tko pomislio – “sigurno je htio – umočena”, tipfeler, omaška.  Kao – može li i krv klokotati? Pa koliko rečenica ne ostane nikad sastavljeno. Recimo, baka je na toj snimci već tri godine mrtva. Što na podu spavaš, a sunce.